Khi máy bơm chính gặp sự cố hoặc cần dừng để bảo trì, hoạt động cấp nước có thể bị gián đoạn nếu hệ thống không có phương án thay thế. Vì vậy, máy bơm dự phòng là thiết bị cần được xem xét trong quá trình thiết kế hệ thống cấp nước, đặc biệt tại những công trình yêu cầu vận hành liên tục.
Tuy nhiên, không phải hệ thống nào cũng cần cùng số lượng và cấu hình bơm dự phòng. Hãy cùng DOOCH tìm hiểu những trường hợp cần bố trí thiết bị này và các nguyên tắc lựa chọn phù hợp.
Hệ thống bơm cấp nước có cần máy bơm dự phòng không?

Câu trả lời phụ thuộc vào loại công trình, yêu cầu cấp nước và quy định kỹ thuật áp dụng. Với hệ thống cần duy trì cấp nước liên tục, việc bố trí máy bơm dự phòng giúp giảm nguy cơ gián đoạn khi máy bơm chính hỏng hoặc phải dừng bảo trì.
Đối với trạm bơm nước sạch thuộc phạm vi điều chỉnh của QCVN 07-1:2023/BXD, mục 2.4.4.3 quy định mỗi nhóm bơm phải có bơm dự phòng. Trường hợp bơm chữa cháy và bơm nước sinh hoạt cùng loại, bơm dự phòng có thể được lựa chọn dùng chung cho hai nhóm.
Tuy nhiên, không nên hiểu quy định này là mọi cụm bơm cấp nước trong tòa nhà, nhà xưởng hoặc công trình riêng lẻ đều bắt buộc phải có một máy dự phòng theo cùng cách bố trí. Với từng công trình, cần xác định đúng phạm vi áp dụng của quy chuẩn, tiêu chuẩn, hồ sơ thiết kế và yêu cầu vận hành.
Trường hợp cần bố trí máy bơm dự phòng
Máy bơm dự phòng đặc biệt cần thiết khi việc ngừng cấp nước có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, sản xuất hoặc hoạt động của công trình. Những hệ thống có nhu cầu sử dụng nước thường xuyên, khó chấp nhận thời gian gián đoạn dài thường cần được xem xét phương án dự phòng ngay từ giai đoạn thiết kế.
Ngoài ra, nếu hệ thống chỉ có một máy bơm chính và không có nguồn cấp thay thế, sự cố của thiết bị có thể khiến toàn bộ hoạt động cấp nước dừng lại. Bố trí máy dự phòng phù hợp sẽ giúp hệ thống có khả năng tiếp tục vận hành trong thời gian sửa chữa hoặc thay thế thiết bị chính.
Trường hợp có thể cân nhắc không lắp bơm dự phòng
Với hệ thống nhỏ, nhu cầu cấp nước không liên tục và có thể chấp nhận tạm dừng trong thời gian sửa chữa, chủ đầu tư có thể cân nhắc phương án không bố trí máy bơm dự phòng riêng.
Quyết định này cần dựa trên đánh giá cụ thể về dung tích bể chứa, khả năng cấp nước thay thế, thời gian khắc phục sự cố và mức độ ảnh hưởng khi ngừng bơm. Đặc biệt, phương án không có bơm dự phòng không được trái với yêu cầu bắt buộc của quy chuẩn hoặc hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình.
Xem Thêm Cách Bố Trí Đường Ống Đẩy Cho Bơm Công Nghiệp
Vai trò của máy bơm dự phòng trong hệ thống cấp nước

Bơm Dooch trục đứng inline truyền tải cấp nước dự án Vinhomes Cần Giờ
Duy trì cấp nước khi máy bơm chính gặp sự cố
Máy bơm chính có thể dừng hoạt động do lỗi động cơ, hư hỏng bộ phận thủy lực, sự cố phớt làm kín hoặc các vấn đề kỹ thuật khác. Nếu có máy bơm dự phòng được kết nối và điều khiển phù hợp, thiết bị này có thể tiếp nhận nhiệm vụ cấp nước khi máy chính không thể vận hành.
Tuy nhiên, bơm dự phòng không thể khắc phục mọi nguyên nhân gây gián đoạn. Nếu hệ thống mất điện, nguồn nước đầu vào không đủ hoặc đường ống chung gặp sự cố, máy bơm dự phòng cũng có thể không hoạt động hiệu quả. Vì vậy, thiết kế dự phòng cần xem xét cả những thiết bị và điều kiện dùng chung.
Hỗ trợ bảo trì và sửa chữa
Máy bơm cần được kiểm tra, bảo dưỡng theo tình trạng vận hành và hướng dẫn của nhà sản xuất. Với hệ thống có bơm dự phòng, một máy có thể tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ trong khi máy còn lại được cô lập để kiểm tra hoặc sửa chữa.
Điều này giúp hạn chế việc phải dừng toàn bộ hệ thống chỉ vì một máy bơm cần bảo trì. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khả năng đáp ứng của máy còn lại và cách bố trí đường ống, van cùng hệ thống điều khiển.
Giảm nguy cơ gián đoạn sản xuất và sinh hoạt
Đối với nhà máy, việc thiếu nước có thể ảnh hưởng đến các công đoạn sử dụng nước trong dây chuyền sản xuất. Tại tòa nhà hoặc khu dân cư, sự cố bơm có thể làm giảm áp lực hoặc gián đoạn cấp nước đến các khu vực sử dụng.
Máy bơm dự phòng giúp tăng khả năng duy trì hoạt động khi thiết bị chính gặp sự cố. Đây là lý do phương án dự phòng cần được đánh giá dựa trên mức độ quan trọng của nhu cầu sử dụng nước, thay vì chỉ xét chi phí đầu tư ban đầu.
Xem Thêm Van Trong Hệ Thống Máy Bơm: Chức Năng Và Vị Trí
Những hệ thống bơm cấp nước nào nên có máy bơm dự phòng?
Hệ thống bơm cấp nước cho tòa nhà và chung cư

Tòa nhà nhiều tầng thường sử dụng bơm cấp nước hoặc cụm bơm tăng áp để đưa nước đến các khu vực có cao độ và nhu cầu sử dụng khác nhau. Khi máy bơm gặp sự cố, áp lực nước tại một số tầng có thể không đáp ứng nhu cầu.
Vì vậy, chủ đầu tư cần đánh giá phương án dự phòng dựa trên lưu lượng sử dụng, chiều cao công trình, dung tích bể chứa và yêu cầu cấp nước. Với cụm bơm nhiều máy, cần xác định rõ máy nào hoạt động thường xuyên, máy nào dự phòng và khả năng đáp ứng khi một tổ máy dừng.
Hệ thống bơm cấp nước cho nhà máy và khu công nghiệp
Trong nhà máy, nước có thể phục vụ sinh hoạt, vệ sinh, làm mát hoặc các công đoạn sản xuất. Mức độ quan trọng của từng nhu cầu không giống nhau. Một số dây chuyền có thể chấp nhận gián đoạn ngắn, trong khi những công đoạn khác cần duy trì nguồn nước ổn định.
Do đó, phương án dự phòng cần được xác định theo yêu cầu thực tế của từng hệ thống. Không nên lựa chọn số lượng máy bơm chỉ dựa trên quy mô nhà máy mà bỏ qua lưu lượng, thời gian vận hành và hậu quả khi mất nguồn cấp.
Trạm bơm cấp nước sạch
Đối với trạm bơm nước sạch, yêu cầu dự phòng được quy định cụ thể tại QCVN 07-1:2023/BXD. Theo mục 2.4.4.3, mỗi nhóm bơm phải có bơm dự phòng. Trường hợp bơm chữa cháy và bơm nước sinh hoạt cùng loại thì có thể lựa chọn bơm dự phòng dùng chung.
Khi thiết kế trạm bơm, cần xác định đúng nhóm bơm, nhiệm vụ cấp nước và điều kiện vận hành. Không nên lấy cấu hình của trạm bơm nước sạch để áp dụng nguyên trạng cho mọi cụm bơm tăng áp nội bộ trong công trình.
Xem Thêm Phân Vùng Áp Lực Hệ Thống Cấp Nước Tòa Nhà
Các phương án bố trí máy bơm chính và máy bơm dự phòng
Cấu hình một bơm hoạt động, một bơm dự phòng

Đây là cấu hình gồm một máy bơm đảm nhận nhiệm vụ cấp nước và một máy ở trạng thái chờ. Khi máy chính gặp sự cố hoặc được dừng để bảo trì, máy dự phòng có thể tiếp nhận nhiệm vụ.
Để phương án này đáp ứng yêu cầu thiết kế, máy dự phòng cần có khả năng cung cấp lưu lượng và cột áp phù hợp khi thay thế máy chính. Đường ống, van và bộ điều khiển cũng phải được bố trí để quá trình chuyển đổi diễn ra đúng chức năng.
Cấu hình nhiều máy bơm hoạt động kết hợp một máy dự phòng
Với hệ thống có nhu cầu lưu lượng lớn, nhiều máy bơm có thể cùng hoạt động để đáp ứng tải. Ngoài các máy đang vận hành, hệ thống được bố trí thêm máy dự phòng để thay thế khi một tổ máy gặp sự cố.
Số lượng máy hoạt động và máy dự phòng cần được xác định từ tính toán thủy lực và yêu cầu độ tin cậy. Không có một tỷ lệ cố định phù hợp cho mọi công trình.
Cấu hình hai máy bơm chạy luân phiên
Ở chế độ luân phiên, hai máy bơm thay nhau hoạt động theo chương trình điều khiển. Cách bố trí này giúp phân bổ thời gian vận hành giữa các máy, hạn chế tình trạng một máy phải làm việc liên tục trong khi máy còn lại ít được sử dụng.
Tuy nhiên, chạy luân phiên không đồng nghĩa với việc luôn có một máy dự phòng toàn phần. Khi một máy gặp sự cố, máy còn lại chỉ có thể tiếp nhận nhiệm vụ nếu đáp ứng được lưu lượng, cột áp và điều kiện vận hành cần thiết.
Cấu hình hai máy bơm chạy song song
Hai máy bơm chạy song song khi cùng hoạt động để đáp ứng lưu lượng tổng của hệ thống. Phương án này phù hợp với những hệ thống có nhu cầu thay đổi theo thời điểm hoặc cần nhiều tổ máy để đáp ứng tải.
Cần phân biệt rõ chạy song song với dự phòng. Nếu một máy dừng, máy còn lại chưa chắc đáp ứng được toàn bộ nhu cầu cấp nước. Khả năng duy trì vận hành phải được kiểm tra dựa trên đường đặc tính máy bơm và điểm làm việc thực tế.
Xem Thêm Bình Tích Áp Trong Hệ Thống Bơm Nước Có Vai Trò Gì?
Cách lựa chọn máy bơm dự phòng cho hệ thống cấp nước

Các kỹ sư của Dooch Vina kiểm tra khảo sát lắp đặt
Xác định lưu lượng và cột áp yêu cầu
Lưu lượng và cột áp là hai thông số quan trọng khi lựa chọn máy bơm. Lưu lượng thể hiện lượng nước cần cấp trong một đơn vị thời gian, còn cột áp phản ánh khả năng tạo áp lực để đưa nước đến vị trí yêu cầu.
Máy bơm dự phòng cần đáp ứng nhiệm vụ được giao khi máy chính dừng. Nếu mục tiêu là thay thế toàn bộ máy chính, cần kiểm tra khả năng đáp ứng lưu lượng và cột áp thiết kế trong điều kiện vận hành tương ứng.
Lựa chọn công suất và số lượng máy bơm
Không nên chọn máy dự phòng chỉ dựa trên công suất động cơ hoặc việc hai máy có cùng kích thước. Việc lựa chọn cần căn cứ vào điểm làm việc, đường đặc tính, hiệu suất và điều kiện thủy lực của hệ thống.
Số lượng máy dự phòng phụ thuộc vào quy mô trạm bơm, số tổ máy hoạt động, yêu cầu cấp nước và quy định áp dụng. Với các trạm bơm thuộc phạm vi tiêu chuẩn thiết kế, cần đối chiếu yêu cầu tương ứng thay vì tự đặt ra tỷ lệ dự phòng chung.
Kiểm tra khả năng vận hành khi một máy bơm dừng
Cần đánh giá tình huống một máy bơm ngừng hoạt động để xác định các máy còn lại có đáp ứng được nhu cầu hay không. Việc kiểm tra cần xét đến lưu lượng, áp lực tại điểm sử dụng bất lợi và khả năng làm việc của đường ống.
Đây là bước quan trọng để xác định hệ thống có dự phòng thực sự hay chỉ có thêm máy bơm nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu khi xảy ra sự cố.
Đảm bảo tính tương thích với hệ thống hiện hữu
Máy bơm dự phòng cần phù hợp với lưu chất, vật liệu, áp lực làm việc, kích thước kết nối và điều kiện lắp đặt. Ngoài ra, cần kiểm tra khả năng tương thích với nguồn điện, tủ điều khiển và đường ống chung.
Nếu máy dự phòng không phù hợp với hệ thống, việc lắp đặt thêm thiết bị chưa chắc giúp duy trì cấp nước khi máy chính dừng.
Nguyên tắc lắp đặt và vận hành máy bơm dự phòng
Bố trí đường ống hút và đường ống đẩy phù hợp
Mỗi máy bơm cần được kết nối với hệ thống đường ống theo phương án thiết kế. Cách bố trí phải cho phép cô lập máy gặp sự cố để kiểm tra hoặc sửa chữa mà không gây ảnh hưởng không cần thiết đến các máy còn lại.
Đường ống hút và đẩy cần được tính toán để hạn chế tổn thất áp suất, tránh điều kiện hút bất lợi và đảm bảo khả năng làm việc của từng máy.
Lắp đặt van và thiết bị kiểm soát
Van chặn giúp cô lập từng máy khi cần bảo trì. Van một chiều có nhiệm vụ hạn chế dòng chảy ngược qua máy bơm không hoạt động. Đồng hồ đo áp suất hỗ trợ theo dõi điều kiện làm việc của hệ thống.
Vị trí và chủng loại thiết bị cần được xác định theo sơ đồ đường ống và yêu cầu vận hành. Không nên lắp đặt tùy ý vì có thể làm tăng tổn thất hoặc ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của máy bơm.
Thiết lập chế độ chuyển đổi phù hợp
Hệ thống có thể sử dụng chế độ chuyển đổi tự động hoặc thao tác thủ công tùy cấu hình. Với chế độ tự động, bộ điều khiển cần nhận biết trạng thái lỗi hoặc điều kiện vận hành không đạt yêu cầu để phát lệnh chuyển sang máy dự phòng.
Không phải mọi cụm bơm đều có sẵn chức năng tự động chuyển đổi. Chủ đầu tư cần xác nhận tính năng này trong thiết kế tủ điều khiển và kiểm tra khi nghiệm thu.
Kiểm tra máy bơm dự phòng định kỳ
Máy bơm ở trạng thái chờ vẫn cần được kiểm tra để đảm bảo có thể khởi động khi cần. Nội dung kiểm tra có thể bao gồm tình trạng nguồn điện, khả năng khởi động, tiếng ồn, rung động, rò rỉ và các thông số vận hành.
Việc chạy thử cần thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình vận hành của hệ thống. Không nên để máy dự phòng trong thời gian dài mà không kiểm tra.
Những sai lầm cần tránh khi thiết kế hệ thống bơm dự phòng
Chọn máy bơm dự phòng không đủ lưu lượng hoặc cột áp
Một máy bơm có thể khởi động bình thường nhưng vẫn không đảm bảo cấp đủ nước nếu thông số không phù hợp. Vì vậy, cần lựa chọn theo yêu cầu thủy lực thay vì chỉ so sánh công suất động cơ.
Có máy dự phòng nhưng không có phương án chuyển đổi
Máy dự phòng chỉ phát huy tác dụng khi có đường ống kết nối, van cô lập và phương án điều khiển phù hợp. Nếu thiếu các thành phần này, việc chuyển đổi khi máy chính gặp sự cố có thể không thực hiện được như mong muốn.
Không xem xét sự cố nguồn điện và điều khiển chung
Nếu cả hai máy bơm cùng phụ thuộc vào một nguồn điện hoặc tủ điều khiển chung, sự cố tại thành phần này có thể khiến cả máy chính và máy dự phòng ngừng hoạt động. Vì vậy, cần đánh giá các điểm dùng chung có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.
Không kiểm tra máy bơm dự phòng
Máy không được vận hành thử có thể gặp vấn đề khi khởi động sau thời gian dài ở trạng thái chờ. Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm lỗi và xác nhận khả năng tiếp nhận nhiệm vụ của máy dự phòng.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm dự phòng
Hệ thống bơm cấp nước có bắt buộc phải có máy bơm dự phòng không?
Không thể kết luận mọi hệ thống đều bắt buộc. Quy định cụ thể phụ thuộc vào loại công trình và phạm vi áp dụng. Riêng trạm bơm nước sạch thuộc QCVN 07-1:2023/BXD phải bố trí bơm dự phòng cho mỗi nhóm bơm theo mục 2.4.4.3.
Máy bơm dự phòng có cần cùng công suất với máy bơm chính không?
Không nhất thiết chỉ cần cùng công suất động cơ. Máy dự phòng phải đáp ứng lưu lượng và cột áp cần thiết khi tiếp nhận nhiệm vụ. Việc lựa chọn cần dựa trên điểm làm việc và yêu cầu thiết kế của hệ thống.
Máy bơm dự phòng có tự động hoạt động khi bơm chính hỏng không?
Điều này phụ thuộc vào cấu hình điều khiển. Nếu hệ thống được trang bị chức năng chuyển đổi tự động và có tín hiệu giám sát phù hợp, máy dự phòng có thể được khởi động khi máy chính gặp lỗi. Nếu không, việc chuyển đổi có thể cần thao tác thủ công.
Có nên cho hai máy bơm hoạt động luân phiên không?
Chế độ luân phiên giúp phân bổ thời gian hoạt động giữa các máy. Tuy nhiên, cần xác định khả năng đáp ứng khi một máy dừng. Luân phiên không mặc nhiên đồng nghĩa với dự phòng toàn phần.
Máy bơm dự phòng có cần chạy thử định kỳ không?
Có. Máy dự phòng cần được kiểm tra và chạy thử theo quy trình vận hành, hướng dẫn của nhà sản xuất để xác nhận khả năng khởi động và làm việc khi cần thiết.
Kết luận
Máy bơm dự phòng giúp tăng khả năng duy trì cấp nước khi máy chính gặp sự cố hoặc cần bảo trì. Tuy nhiên, việc bố trí cần căn cứ vào loại công trình, lưu lượng, cột áp, mức độ liên tục của nhu cầu sử dụng và quy định kỹ thuật áp dụng. Một hệ thống có thêm máy bơm chưa chắc đã có khả năng dự phòng hiệu quả nếu thiết bị không đủ năng lực hoặc thiếu phương án chuyển đổi phù hợp.
DOOCH cung cấp các dòng máy bơm và giải pháp bơm phục vụ hệ thống cấp nước, xử lý nước và ứng dụng công nghiệp. Việc lựa chọn thiết bị cần dựa trên thông số vận hành và yêu cầu thực tế của từng hệ thống.
Thông Tin Liên Hệ
Đơn vị chịu trách nhiệm: Công ty TNHH Bơm Dooch Vina
Tổng đài trợ giúp Dooch Vina: 0825.256.464
Trụ sở văn phòng: Số 88 Phố Vạn Phúc, Phường Vạn Phúc, Quận Hà Đông, TP. Hà Nội
Địa chỉ nhà máy: Dooch Factory – Cụm Công Nghiệp Tân Phú 1, P. Trung Thành, TP. Thái Nguyên
Email: contact@doochpump.com.vn
- Fanpage: facebook.com/maybomdoochvina

